Wpływ statusu prawnego operatorów systemów przesyłowych na integrację wewnętrznego rynku energii na przykładzie polskiego operatora elektroenergetycznego systemu przesyłowego
DOI:
https://doi.org/10.15611/e21.2026.04Słowa kluczowe:
połączenia międzysystemowe, operator systemu przesyłowego, wewnętrzny rynek energii, unbundlingAbstrakt
Cel: Cel artykułu stanowi wykazanie znaczenia połączeń międzysystemowych dla funkcjonowania i dalszej integracji wewnętrznego rynku energii oraz dokonanie analizy wpływu statusu prawnego operatorów elektroenergetycznych systemów przesyłowych na integrację wewnętrznego rynku energii.
Metodyka: Artykuł został przygotowany przy wykorzystaniu metody prawno-dogmatycznej.
Wyniki: Integracja wewnętrznego rynku energii zapewnia liczne korzyści jego uczestnikom, prowadząc do wzrostu bezpieczeństwa dostaw energii oraz osiągnięcia konwergencji cen. Umożliwia także efektywne wykorzystywanie energii pozyskiwanej z OZE, których udział w miksie energetycznym UE stale wzrasta. Pomimo tego, integracja rynku przebiega wolniej, niż pierwotnie zakładano, przede wszystkim ze względu na niewystarczającą przepustowość istniejących połączeń międzysystemowych, których budowa i rozwój należy do obowiązków OSP. Analiza statusu prawnego polskiego operatora elektroenergetycznego systemu przesyłowego wykazała, że istotne przeszkody ograniczające inwestycje w połączenia międzysystemowe na terenie Polski stanowią funkcjonowanie polskiego OSP w warunkach monopolu prawnego, obejmującego budowę oraz eksploatację połączeń międzysystemowych, a także wadliwy rozdział własnościowy niezapewniający pełnej niezależności operatora od innych podmiotów działających na krajowym rynku energii.
Implikacje i rekomendacje: Konieczne wydaje się dostosowanie krajowych przepisów do aktualnych potrzeb i wyzwań rynku wewnętrznego oraz ukształtowanie ich w taki sposób, by w większym stopniu wspierały inwestycje w połączenia międzysystemowe. Powinno to nastąpić przede wszystkim poprzez rezygnację z monopolu OSP, co umożliwi niezależnym inwestorom dokonywanie inwestycji w połączenia międzysystemowe oraz wykonywanie na nich funkcji operatora, a także poprzez ograniczenie udziału Skarbu Państwa w strukturze własnościowej przedsiębiorstw polskiego rynku energii.
Oryginalność/wartość: Publikacja stanowi krytyczne spojrzenie na polską regulację sektora energetycznego pod kątem jej skuteczności w realizacji celów ogólnoeuropejskich oraz narodowych. Wobec trwającego kryzysu energetycznego, wykazana w niniejszym artykule konieczność dokonania zmian w prawie mających na celu zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego pozostaje szczególnie aktualna.
Pobrania
Bibliografia
Czyżak, P. (2025). New Lines of Defence: How Interconnectors Keep the Lights On. Ember. Pobrano 15 kwietnia 2026 z https://ember-energy.org/latest-insights/new-lines-of-defence-how-interconnectors-keep-the-lights-on
Dyrektywa 96/92/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 19 grudnia 1996 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej (Dz. U. UE L 27)
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 98/30/WE z dnia 22 czerwca 1998 r. dotycząca wspólnych zasad w odniesieniu do rynku wewnętrznego gazu ziemnego (Dz. U. UE L 204)
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/72/WE z dnia 13 lipca 2009 r. dotycząca wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej i uchylająca dyrektywę 2003/54/WE (Dz. U. UE L 211)
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/944 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej oraz zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE (Dz. U. UE L 158)
Entso-e. (2023). Ten-Year Network Development Plan 2022. System Needs Study. Opportunities for a More Efficient European Power System in 2030 and 2040. Pobrano 15 kwietnia 2026 z https://eepublicdownloads.blob.core.windows.net/public-cdn-container/tyndp-documents/TYNDP2022/public/system-needs-report.pdf
European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators [ACER]. (2022). ACER’s Final Assessment of the EU Wholesale Electricity Market Design. Pobrano 15 kwietnia 2026 z https://www.acer.europa.eu/sites/default/files/documents/Publications/Final_Assessment_EU_Wholesale_Electricity_Market_Design.pdf
Europejski Trybunał Obrachunkowy. (2023). Sprawozdanie specjalne 03/2023: Integracja wewnętrznego rynku energii elektrycznej. Pobrano 15 kwietnia 2026 z https://www.eca.europa.eu/pl/publications/SR23_03
Eurostat. (2023). Energy Statistics – An Overview. Pobrano 15 kwietnia 2026 z https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Energy_statistics_-_an_overview
Grzegorczyk, F. (2012a). Przedsiębiorstwo publiczne kontrolowane przez państwo. LexisNexis.
Grzegorczyk, F. (2012b). The Electricity Transmission System Operator. Understanding EU Energy Policy. C.H. Beck.
Komisja Europejska. (2014). Opinia Komisji z dnia 9 kwietnia 2014 r. na podstawie art. 3 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 714/2009 oraz art. 10 dyrektywy 2009/72/WE – Polska – Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. (C(2014) 2471 final).
Komisja Europejska. (2020). Sprawozdanie Komisji Europejskiej na temat stanu unii energetycznej na 2020 r. na podstawie rozporządzenia (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu. COM/2020/950 final. Pobrano 15 kwietnia 2026 z https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX:52020DC0950
Koryś, P. i Jesień, L. (2018). Europejski rynek energii elektrycznej – diagnoza. Polskie Sieci Elektroenergetyczne. Pobrano 15 kwietnia 2026 z https://www.pse.pl/documents/20182/30599076/PSE_Diagnoza_wersja_pelna_FINAL_PL.pdf/8c78bd0b-5f81-4737-ad79-0e303025b22d?safeargs=76657273696f6e3d312e31
Krzykowski, M. (2022). Transgraniczny handel i inwestycje w sektorze energetycznym Unii Europejskiej. Problematyka prawna. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.
Lissoń, P. (2020). Rynek energetyczny. W: D. Kornobis-Romanowska (red.), System Prawa Unii Europejskiej. Tom 7: Prawo rynku wewnętrznego. C.H. Beck.
Muras, Z. (2010). Komentarz do art. 9h. W: M. Swora i Z. Muras (red.), Prawo energetyczne. Komentarz. Wolters Kluwer.
Muras, Z. (2024). Od dominacji przedsiębiorstw energetycznych do energetyki rozproszonej – kierunki rozwoju rynku energii i prawa energetycznego. W: M. Będkowski-Kozioł (red.), Prawo energetyczne. Stan obecny i perspektywy w 100-lecie ustawy elektrycznej. Instytut De Republica.
Nowacki, M. (2013). Model prawny i własnościowy operatorów systemów przesyłowych w Polsce – uwagi de lege lata i de lege ferenda w świetle prawa Unii Europejskiej. W: A. Walaszek-Pyzioł (red.), Regulacja – innowacja w sektorze energetycznym. C.H. Beck.
Pawełczyk, M. (2018a). Bezpieczeństwo energetyczne jako fundament bezpieczeństwa kraju. Zakres pojęciowy. W: M. Pawełczyk (red.), Współczesne problemy bezpieczeństwa energetycznego. Sektor gazowy i energetyczny. Wydawnictwo Ius Publicum.
Pawełczyk, M. (2018b). Monopole naturalne i przedsiębiorstwa użyteczności publicznej jako determinanty pierwotne sektora energetycznego. W: M. Królikowska-Olczak (red.), Sektory infrastrukturalne – problematyka prawna. C.H. Beck.
Radziński, M. (2015). Wybrane aspekty dotyczące formy prawnej i własnościowej operatora systemu przesyłowego w Polsce na przykładzie Polskich Sieci Elektroenergetycznych S.A. Internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny, 4(8), 76-87. https://doi.org/10.7172/2299-5749.IKAR.8.4.5
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 2015 r. w sprawie Pełnomocnika Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1136)
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 z dnia 11 grudnia 2018 r. w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu (Dz. U. UE L 328)
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej (Dz. U. UE L 158)
Rumpf, J. (2023). Statutory Transmission Monopolies in EU and EEA Law – Why a European Energy Union Cannot Tolerate National Transmission Monopolies. European Law Review, 48(2), 167-186.
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana) (Dz. Urz. UE C 326, 26.10.2012) [TFUE]
Trupkiewicz, M. (2015). Problematyka prawna uwarunkowań inwestycyjnych transgranicznych połączeń elektroener-getycznych. Studia Prawa Publicznego, 3(11), 139-161. http://hdl.handle.net/10593/22425
Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2025 r. poz. 780)
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 266 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 21, poz. 104)
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 26 października 2017 r., Bułgarska energiyna borsa AD (BEB) przeciwko Komisia za energijno i vodno regulirane (KEVR), C-347/16 (Dz. U. UE C 437). Pobrano 15 kwietnia 2026 z https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:62016CA0347
Żebryk, K. (2018). Wpływ unbundlingu na działalność polskich elektroenergetycznych przedsiębiorstw sieciowych. Internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny, 7(3), 74-87. https://doi.org/10.7172/2299-5749.IKAR.3.7.6
