Powoływanie rad nadzorczych w spółkach skarbu państwa – ocena efektywności przepisów ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym oraz analiza postulatów de lege ferenda
DOI:
https://doi.org/10.15611/e21.2026.03Słowa kluczowe:
rady nadzorcze, spółki skarbu państwa, naprawa ładu korporacyjnego, upolitycznienie spółek, ustawa o zasadach zarządzania mieniem państwowymAbstrakt
Cel: Celem artykułu jest ocena efektywności przepisów ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym w odniesieniu do powoływania rad nadzorczych spółek skarbu państwa.
Metodyka: Ocena została dokonana w oparciu o analizę wzbudzających kontrowersje sytuacji dot. rad nadzorczych spółek skarbu państwa, zaistniałych w czasie obowiązywania rzeczonej ustawy. Uzupełniająco zastosowano analizę dorobku doktryny oraz stanowisk prezentowanych w dyskursie prawniczym.
Wyniki: We wnioskach stwierdzono, że obecnego sposobu regulacji rad nadzorczych spółek skarbu państwa nie można uznać za efektywny. Zidentyfikowano luki normatywne oraz mechanizmy umożliwiające instrumentalne stosowanie przepisów, co negatywnie wpływa na ład korporacyjny tych podmiotów.
Implikacje i rekomendacje: Artykuł wskazuje na potrzebę dokonania nowelizacji ustawy. Autor przedstawia propozycje zmian legislacyjnych w tym obszarze oraz dokonuje oceny pojawiających się w dyskursie prawniczym postulatów de lege ferenda.
Oryginalność/wartość: Treść artykułu odnosi się do problematyki stanowiącej istotny przedmiot debaty publicznej w Polsce w ostatnich latach, który jeszcze nie został szerzej zbadany. Dokonana analiza kontrowersyjnych sytuacji dot. rad nadzorczych spółek skarbu państwa stanowi ocenę praktycznych skutków obowiązywania przepisów na tle rzeczywistych zdarzeń, tworząc przekrojowy katalog palących problemów natury prawnej. Z kolei opisane propozycje regulacji naprawczej stanowią głos w debacie nad kształtem nowelizacji, która jest obecnie procedowana.
Pobrania
Bibliografia
Behan, A., Biliński, M., Długosz, T., Kupiec, B., Oplustil, K., Piotrowska, A., Ruczkowski, P., Smaga, M., Woroniecki, P. i Żurawik, A. (2023). Publiczne prawo gospodarcze. Wolters Kluwer.
Bernaczyk, M. (2019). Sfera prywatna i publiczna jako paradygmat współczesnego prawa konstytucyjnego na przykładzie spółek (z udziałem) Skarbu Państwa prowadzących działalność gospodarczą. W: M. Bernaczyk i M. Jabłoński (red.), Osobowość prawna jako przesłanka wykonywania konstytucyjnych wolności i praw (s. 47). E-Wydawnictwo. Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa. Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. https://doi.org/10.34616/23.19.154
Ceglarz, J. (2025). Kolejne podejście do odpartyjnienia spółek. Nowy pomysł prosto z koalicji. Business Insider Polska. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://businessinsider.com.pl/prawo/nowy-pomysl-na-odpartyjnienie-spolek-projekt-juz-w-sejmie/yeqvfsg
Centralne Biuro Antykorupcyjne. (2024a). Kolejne zarzuty ws. Collegium Humanum. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://cba.gov.pl/pl/aktualnosci/5185,Kolejne-zarzuty-ws-Collegium-Humanum.html
Centralne Biuro Antykorupcyjne. (2024b). Zatrzymany były prorektor. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://cba.gov.pl/pl/aktualnosci/5210,Zatrzymany-byly-prorektor.html
Cieślak-Wróblewska, A. (2024). Kadrowa rewolucja w spółkach Skarbu Państwa na półmetku. Rzeczpospolita. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://www.rp.pl/biznes/art39853521-kadrowa-rewolucja-w-spolkach-skarbu-panstwa-na-polmetku
Demagog. (2024). Konkret 68. Spółki Skarbu Państwa. Czy rząd je odpolitycznił? Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://demagog.org.pl/obietnice/konkret-68-nowe-wladze-w-spolkach-skarbu-panstwa/
Energa Elektrownie Ostrołęka S.A. (b.d.). Struktura kapitałowa. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://energaostroleka.pl/elektrownia/kapital-zakladowy
Energa S.A. (b.d.). Informacje o spółce. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://bip.energa.pl/s/19095/informacje-o-spolce
Fundacja Wolności Gospodarczej [FWG]. (2023). Wszyscy składamy się na kampanię PiS-u. O zaangażowaniu państwowych firm w pseudoreferendum. WolnaGospodarka.pl. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://wolnagospodarka.pl/wszyscy-skladamy-sie-na-kampanie-pis-u-o-zaangazowaniu-panstwowych-firm-w-pseudoreferendum/
Gadawa, M. (2024). Dyplom Collegium Humanum już nie wystarczy. Kolejne miasta podejmują decyzje. Money.pl. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://www.money.pl/gospodarka/dyplom-collegium-humanum-juz-nie-wystarczy-kolejne-miasta-podejmuja-decyzje-7100303237716608a.html
García-Sayán, D. (2018). Report of the Special Rapporteur on the Independence of Judges and Lawyers on His Mission to Poland (A/HRC/38/38/Add.1, pkt III.A.19). United Nations Human Rights Council. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://digitallibrary.un.org/record/1484929?v=pdf#files
Gdaniec, T. (2025). Afera z dyplomami MBA Collegium Humanum. Zdecydowany ruch Wrocławia. „Zostali wycofani”. Wiadomości Onet. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://wiadomosci.onet.pl/wroclaw/afera-z-dyplomami-mba-collegium-humanum-tak-sprawe-rozwiazal-wroclaw/w4xkn7r
Grzegorczyk, F. (2022). Aksjologia regulacji prawnej o zasadach zarządzania mieniem państwowym. W: A. Powałowski (red.), Aksjologia publicznego prawa gospodarczego (s. 145). C.H. Beck.
Grzesiczak, Ł. (2024). Nie dostali się do parlamentu – trafili do spółek Skarbu Państwa [Lista]. Demagog. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/nie-dostali-sie-do-parlamentu-trafili-do-spolek-skarbu-panstwa-lista/
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów. (2024). Dyplomy MBA z Collegium Humanum bez pozytywnej opinii Rady ds. spółek Skarbu Państwa. Gov.pl. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://www.gov.pl/web/premier/dyplomy-mba
Kiczka, K. (2015). Wartości w publicznym prawie gospodarczym (zagadnienia wybrane). W: J. Zimmermann (red.), Wartości w prawie administracyjnym: V Krakowsko-Wrocławskie Spotkanie Naukowe Administratywistów (s. 252). Wolters Kluwer.
Kim, R. (2024). Afera Collegium Humanum. Wszystko zaczęło się od jednego maila. Newsweek Polska. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://www.newsweek.pl/polska/spoleczenstwo/renata-kim-pisze-jak-rozgryzla-afere-collegium-humanum/cqdsjjw
Komisja Nadzoru Finansowego. (2023). Metodyka oceny odpowiedniości członków organów podmiotów nadzorowanych przez KNF. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://www.knf.gov.pl/dla_rynku/metodyka_oceny_odpowiedniosci_czlonkow_organow_podmiotow_nadzorowanych/metodyka
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.)
Kosiarz, E. i Szałkowski, D. (2024). Wybrane wydatki spółek z udziałem Skarbu Państwa – nadzór nad fundacjami i ich gospodarka finansowa. Kontrola Państwowa, 69(3), 64-76.
Kubicki, M. (2024). Rząd Tuska podtrzymuje dywidendowe plany PiS. Tyle państwowe spółki mogą wpłacić do budżetu. Bankier.pl. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://www.bankier.pl/wiadomosc/Budzet-rzadu-Tuska-podtrzymuje-dywidendowe-plany-PiS-Tyle-panstwowe-spolki-moga-wplacic-do-budzetu-w-2024-r-8680546.html
Łukasik, G. i Błach, J. (2018). Polityka dywidendy spółek kapitałowych w warunkach konfliktowych oczekiwań interesariuszy. Zeszyty Naukowe SGGW, Polityki Europejskie, Finanse I Marketing, (19(68), 107-121. https://doi.org/10.22630/PEFIM.2018.19.68.10
Machowski, A. (2025). Pytamy Polaków o prywatyzację. Raport z badań. Forum Obywatelskiego Rozwoju. Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://for.org.pl/wp-content/uploads/2025/05/Pytamy-Polakow-o-prywatyzacje-%E2%80%93-raport-z-badan.pdf
Najwyższa Izba Kontroli [NIK]. (2020). Informacja o wynikach kontroli. Sprawowanie nadzoru nad spółkami z udziałem Skarbu Państwa (sygn. KGP.430.013.2019, nr ewid. 166/2019/P/19/016/KGP). Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/kontrola,19837.html
Najwyższa Izba Kontroli [NIK]. (2022). Wystąpienie pokontrolne dotyczące realizacji inwestycji w blok energetyczny Ostrołęka C przez spółkę Elektrownia Ostrołęka sp. z o.o. (sygn. I/20/002/KST). Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://www.nik.gov.pl/kontrole/I/20/002/KST/
Najwyższa Izba Kontroli [NIK]. (2024). Ponad 680 mln zł poza kontrolą w fundacjach spółek Skarbu Państwa (zapis konferencji). Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/wydatki-spolek-skarbu-panstwa-i-ich-fundacji.html
Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym oraz niektórych innych ustaw, X kadencja, druk sejm. nr 1186.
Postanowienie TK z 20 grudnia 2007 r., SK 67/05, OTK-A 2007, nr 11, poz. 168.
Stelmach, J. (2010). Efektywne prawo. W: S. Grodziski, D. Malec, A. Karabowicz i M. Stus (red.), Vetera novis augere: Studia i prace dedykowane Profesorowi Wacławowi Uruszczakowi (T. 2). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 18 z późn. zm.), art. 348-349.
Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 125 z późn. zm.)
Uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym, VIII kadencja, druk sejm. nr 1053.
Wyrok TK z 7 maja 2001 r., K 19/00, OTK 2001, nr 4, poz. 82.
Zieliński, M. (2023). Odpolitycznienie przedsiębiorstw kontrolowanych przez państwo (s. 15). Fundacja Liberté! Pobrano 29 kwietnia 2026 z https://liberte.pl/app/uploads/2023/09/Raporty-Liberte_Odpolitycznienie-przedsiebiorstw_M.Zielinski.pdf





