Zagadka hiperinflacji w Polsce w 1989 roku
DOI:
https://doi.org/10.15611/pn.2026.1.09Słowa kluczowe:
hiperinflacja, terapia szokowa, konsensus waszyngtoński, neoliberalizm, PolskaAbstrakt
Cel: Artykuł analizuje epizod dynamicznie wzrastającej inflacji w Polsce w 1989 roku. Skupia się na ocenie zmieniającej się sytuacji społeczno-ekonomicznej w turbulentnym otoczeniu politycznym po zakończeniu obrad Okrągłego Stołu w kwietniu 1989 roku, a w szczególności na regulacyjnych oraz instytucjonalnych przyczynach hiperinflacji w październiku 1989 roku.
Metodyka: Zastosowano podejście historyczne oraz metody ekonomii instytucjonalnej i ewolucyjnej.
Wyniki: W artykule wskazuje się, że hiperinflacja została celowo wywołana zarówno przez rząd komunistyczny M. Rakowskiego, jak i kolejny (kontraktowy) rząd T. Mazowieckiego. Hiperinflacja miała stanowić dowód na konieczność przeprowadzenia szybkiej, bolesnej i niedającej się cofnąć transformacji ekonomicznej i systemowej (terapia szokowa), prowadzonej zgodnie z wytycznymi konsensusu waszyngtońskiego.
Implikacje i rekomendacje: Przywódcy komunistyczni oraz liderzy Solidarności znajdowali się pod silnym wpływem wolnorynkowej ideologii już w 1989 roku. Z tego powodu trudno było wprowadzić niezbędne korekty systemu neoliberalnego w Polsce. Rekomendowane jest przeprowadzenie podobnych badań w innych krajach postkomunistycznych.
Oryginalność/wartość: Badanie koncentruje się na identyfikacji źródeł hiperinflacji w 1989 roku, podczas gdy większość opracowań zajmuje się terapią szokową wprowadzoną w styczniu 1990 roku.
Pobrania
Bibliografia
Aleksandrowicz, P., & Fandrejewska-Tomczyk, A. (2016). Reforma polskiego systemu bankowego w latach 1987-2004 we wspomnieniach jej twórców. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Aslund, A. (2010). Jak budowano kapitalizm. Transformacja Europy Środkowej Wschodniej, Rosji i Azji Środkowej. Książka i Wiedza.
Baka, W. (1999). U źródeł wielkiej transformacji. Oficyna Naukowa.
Baka, W. (2004a). Ekonomiczne idee „Okrągłego Stołu” po piętnastu latach. Wnioski na przyszłość. In G. W. Kołodko (Ed.), Strategia szybkiego wzrostu gospodarczego w Polsce. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Zarządzania im. Leona Koźmińskiego.
Baka, W. (2004b). W tyglu transformacji ustrojowej: szkice i komentarze. Książka i Wiedza.
Balcerowicz, L. (1995). Wolność i rozwój. Ekonomia wolnego rynku. Wydawnictwo Znak.
Balcerowicz, L. (1997). Socjalizm, kapitalizm, transformacja. Szkice z przełomu epok. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Balcerowicz, L. (2016). Trzeba się bić z PiS o Polskę. Wydawnictwo Czerwone i Czarne.
Balcerowicz, L. (2017). Wolność, rozwój, demokracja. Wydawnictwo Czerwone i Czarne.
Balcerowicz, L. (2025). 800 dni. Szok kontrolowany. Wydawnictwo Czerwone i Czarne.
Bałtowski, M., & Miszewski, M. (2015). Transformacja gospodarcza w Polsce. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Beksiak, J. (2015). O załamaniu i poprawie. Teksty publicystyczne. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Beksiak, J., & Aleksandrowicz, P. (1989). Deklaracje i fakty. Gazeta Bankowa, (10).
Brzeziński, Z. (1989). The Grand Failure: The Birth and Death of Communism in the Twentieth Century. Macmillan Publishers.
Brzeziński, Z. (2014). Agonia komunizmu. Instytut Literacki Kultura – Instytut Książki.
Bugaj, R. (2015). Plusy dodatnie i ujemne, czyli polski kapitalizm bez solidarności. Poltext.
Cagan, P. (1956). The Monetary Dynamics of Hyperinflation. In M. Friedman (Ed.), Studies in the Quantity Theory of Money. The University of Chicago Press.
Chumiński, J. (2012). PZPR a ruch związkowy. In D. Stola, & K. Persak (Eds.), PZPR jako machina władzy. Instytut Pamięci Narodowej, Instytut Studiów Politycznych PAN.
Dryszel, A. (2010, January 17). Plan Balcerowicza: operacja niepotrzebna i chybiona – rozmowa z prof. Tadeuszem Kowalikiem. Tygodnik Przegląd. Retrieved February 18, 2026, from www.tygodnikprzeglad.pl/plan-balcerowicza-operacja-niepotrzebna-chybiona
Dudek, A. (2016). Historia polityczna Polski 1989-2015. Wydawnictwo Znak Horyzont.
Dudek, A. (2024). Od Mazowieckiego do Suchockiej. Pierwsze rządy wolnej Polski. Wydawnictwo Znak Horyzont.
Eisler, J. (2018). Czterdzieści pięć lat, które wstrząsnęły Polską. Historia polityczna PRL. Wydawnictwo Czerwone i Czarne.
Główny Urząd Statystyczny [GUS]. (1999). Nowy szacunek PKB za lata 1985-1995. Z Prac Zakładu Badań Statystyczno-Ekonomicznych. Studia i Prace, (263).
Główny Urząd Statystyczny [GUS]. (n.d.). Miesięczne wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych od 1982 r. Retrieved February 22, 2026, from https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ceny-handel/wskazniki-cen/wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-pot-inflacja-/miesieczne-wskazniki-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-od-1982-roku/?pdf=1
Gomułka, S. (2016). Transformacja i rozwój. Teoria i polityka gospodarcza. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Gomułka, S., & Kowalik, T. (2011). Transformacja polska. Dokumenty i analizy 1990 (vol. 2). Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Gorbaczow, M. (2014). Sam ze wspomnieniami. Świat Książki.
Hanke, S. H., & Krus, N. (2013). World Hyperinflations. In R. Parker, & R. Whaples (Eds.), Routledge Handbook of Major Events in Economic History. Routledge.
Kieżun, W. (2013). Patologia transformacji. Poltext.
Klacek, J., & Hrncir, M. (1994). Macroeconomic Policies: Stabilization and Transition in Former Czechoslovakia and in the Czech Republic. CASE – Center for Social & Economic Research. Retrieved February 18, 2026, from https://ideas.repec.org/p/sec/cnstan/0015.html
International Monetary Fund [IMF]. (2018). World Economic Outlook Database. Retrieved February 22, 2026, from https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2018/april
Kołodko, G. W. (1991). Polish Hyperinflation and Stabilization 1989-1990. MOCT-MOST: Economic Policy in Transitional Economies, 1(1), 9-36.
Kołodko, G. W. (1993). Inflation Stabilization in Poland: A Year After. In M. Baldassarri, & R. Mundell (Eds.), Building a New Europe. Palgrave Macmillan.
Kołodko, G. W. (2009). A Two-Thirds of Success. Poland’s Post-Communist Transformation 1989-2009. Communist and Post-Communist Studies, 42(3), 325-351. Retrieved February 18, 2026, from https://www.jstor.org/stable/48609635
Kołodko, G. W., Gotz-Kozierkiewicz, D., & Skrzeszewska-Paczek, E. (1991). Hiperinflacja i stabilizacja w gospodarce postsocjalistycznej. Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne.
Komitet Prognoz „Polska w XXI wieku” przy Prezydium PAN. (1995). W perspektywie roku 2010. Dom Wydawniczy Elipsa.
Kowalik, T. (2009a). Czemu opcja socjaldemokratyczna poniosła klęskę. In I. Lichniak (Ed.), Wyzwania ekonomiczne w warunkach kryzysu. Wybrane zagadnienia. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie.
Kowalik, T. (2009b). www.polskatransformacja.pl. Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza.
Kowalik, T. (2012). From Solidarity to Sellout: The Restoration of Capitalism in Poland. Monthly Review Press.
Kuczyński, W. (1992). Zwierzenia zausznika. Polska Oficyna Wydawnicza BGW.
Lavigne, M. (1995). Economics of Transition: From Socialist Economy to Market Economy. Macmillan Press.
Modzelewski, K. (2013). Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Iskry.
Morawski, W. (2020). A historia toczy się dalej. Fragmenty wykładów. Poltext.
Oświadczenie Sekretariatu KW OPZZ. (1989). Trybuna Robotnicza, (151).
Peck, J. (2010). Constructions of Neoliberal Reason. Oxford University Press.
Polański, Z. (2001). Polityka pieniężna. In B. Pietrzak, & Z. Polański (Eds.), System finansowy w Polsce – lata dziewięćdziesiąte. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Polański, Z. (2005). Przemiana i ciągłość: refleksje o polskiej polityce pieniężnej w okresie piętnastolecia transformacji ustrojowej. In E. Czarny (Ed.), Gospodarka polska na przełomie wieków (pp. 93-127). Narodowy Bank Polski.
Polska transformacja – założenia i realia. (2014). Seminarium w 10. rocznicę śmierci Profesora Witolda Trzeciakowskiego, March 18.
Roszkowski, W. (1992). Historia Polski 1914-1990. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Roszkowski, W. (2017). Historia Polski 1914-2015. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Sachs, J. D. & Snowdon, B. (2005). A Global Compact to End Poverty. World Economics, 6(4).
Skórzyński, J. (2019). Okrągły Stół. Wynegocjowany koniec PRL. Wydawnictwo Znak Horyzont.
Szydło, W. (2020). Paradigm Shift – Heterodox Perspective on Economic Transformation in Poland. In K. S. Soliman (Ed.), Education Excellence and Innovation Management: A 2025 Vision to Sustain Economic Development during Global Challenges. Proceedings of the 35th International Business Information Management Association Conference (IBIMA). International Business Information Management Association.
Wesołowski, W. (1989). O gospodarce wreszcie zgodniej i konkretniej. Trybuna Robotnicza.
Wilczyński, W. (1996). Ekonomia i polityka gospodarcza okresu transformacji. Wybór prac z lat 1991-1995. Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej.
Wilson, J. (2014). Jeffrey Sachs: The Strange Case of Dr Shock and Mr Aid. Verso.
Pobrania
Opublikowane
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Wiktor Szydło
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Accepted 2026-01-14
Published 2026-04-01
