Od analizy do strategii: jak sztuczna inteligencja przekształca klasyczną analizę SWOT
DOI:
https://doi.org/10.15611/pn.2026.1.02Słowa kluczowe:
SWOT, TOWS, sztuczna inteligencja, human-in-the-loop, analiza telemetryczna, systemy wspomagania decyzji, AI-SWOTAbstrakt
Cel: Empiryczne opisanie, jak użytkownicy aplikacji SWOTmaker przechodzą przez etapy analizy SWOT/TOWS wspomaganej agentami AI, oraz operacjonalizacja i opis stopnia domknięcia procesu (rozumianego jako przejście przez kolejne etapy E1-E4) na podstawie danych telemetrycznych.
Metodyka: Badanie eksploracyjne na danych telemetrycznych z rzeczywistego użycia (2022-2025); statystyka opisowa i segmentacja zachowań (X – koniec na E2, Y – na E3, Z – pełny cykl E1–E4).
Wyniki: Dominującym punktem domknięcia jest E3 (strategie TOWS), a tylko część sesji dochodzi do E4 (rekomendacje działań). Przeważają strategie SO, a większość użytkowników akceptuje propozycje AI bez modyfikacji.
Implikacje i rekomendacje: Wyniki sugerują potrzebę projektowania interfejsów AI-SWOT z mechanizmami ograniczającymi zakotwiczenie i automatyczne domykanie (np. prezentacja kontratypów) oraz wprowadzenia „popychaczy” E3→E4 wspierających operacjonalizację strategii. Segmentacja X–Y–Z może służyć jako prosty wskaźnik domknięcia procesu w narzędziu oraz punkt wyjścia do dalszych badań nad jakością interakcji human-in-the-loop (HITL), w tym walidacji z użyciem metod jakościowych lub oceny eksperckiej.
Pobrania
Bibliografia
Amershi, S., Weld, D., Vorvoreanu, M., Fourney, A., Nushi, B., Collisson, P., Suh, J., Iqbal, S., Bennett, P. N., Inkpen, K., Teevan, J., Kikin-Gil, R. i Horvitz, E. (2019). Guidelines for Human-AI Interaction. CHI '19: Proceedings of the 2019 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems, (3), 1-13. https://doi.org/10.1145/3290605.3300233
Bansal, G., Nushi, B., Kamar, E., Lasecki, W. S., Weld, D. S. i Horvitz, E. (2019). Beyond Accuracy: The Role of Mental Models in Human-AI Team Performance. Proceedings of the AAAI Conference on Human Computation and Crowdsourcing, 7(1), 2-11. https://doi.org/10.1609/hcomp.v7i1.5285
Buçinca, Z., Malaya, M. B. i Gajos, K. Z. (2021). To Trust or to Think: Cognitive Forcing Functions Can Reduce Overreliance on AI in AI-Assisted Decision-Making. Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction, 5(CSCW1), 1-21. https://dl.acm.org/doi/10.1145/3449287
Dietvorst, B. J., Simmons, J. P. i Massey, C. (2016). Overcoming Algorithm Aversion: People Will Use Imperfect Algorithms If They Can (Even Slightly) Modify Them. Management Science, 64(3), 983-1476. https://doi.org/10.1287/mnsc.2016.2643
Doshi, A. R., Bell, J. J., Mirzayev, E. i Vanneste, B. S. (2025). Generative Artificial Intelligence and Evaluating Strategic Decisions. Strategic Management Journal, 46(3), 583-610. https://doi.org/10.1002/smj.3677
Dyson, R. G. (2004). Strategic Development and SWOT Analysis at the University of Warwick. European Journal of Operational Research, 152(3), 631-640. https://doi.org/10.1016/S0377-2217(03)00062-6
Dziembek, D. i Ziora, L. (2023). Cloud-Based Business Intelligence Solutions in the Management of Polish Companies. W: G. C. Silaghi, R. A. Buchmann, V. Niculescu, G. Czibula, C. Barry, M. Lang, H. Linger i C. Schneider (red.), Advances in Information Systems Development. ISD 2022. Lecture Notes in Information Systems and Organisation (t. 63). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-32418-5_3
Ghazinoory, S., Abdi, M. i Azadegan-Mehr, M. (2011). SWOT Methodology: A State-of-the-Art Review for the Past, a Framework for the Future. Journal of Business Economics and Management, 12(1), 24-48. https://doi.org/10.3846/16111699.2011.555358
Gomez, C., Cho, S. M., Ke, S., Huang, C.-M. i Unberath, M. (2024). Human-AI Collaboration Is Not Very Collaborative Yet: A Taxonomy of Interaction Patterns in AI-Assisted Decision Making from a Systematic Review. arXiv. https://doi.org/10.48550/arXiv.2310.19778
Helms, M. M. i Nixon, J. (2010). Exploring SWOT Analysis: Where Are We Now? A Review of Academic Research from the Last Decade. Journal of Strategy and Management, 3(3), 215-251. https://doi.org/10.1108/17554251011064837
Hill, T. i Westbrook, R. (1997). SWOT Analysis: It’s Time for a Product Recall. Long Range Planning, 30(1), 46-52. https://doi.org/10.1016/S0024-6301(96)00095-7
Ji, Z., Lee, N., Frieske, R., Yu, T., Su, D., Xu, Y., Ishii, E., Bang, Y. J., Madotto, A. i Fung, P. (2023). Survey of Hallucination in Natural Language Generation. ACM Computing Surveys, 55(12), 1-38. https://dl.acm.org/doi/10.1145/3571730
Kajanus, M., Leskinen, P., Kangas, J. i Kurttila, M. (2012). Making Use of MCDS Methods in SWOT Analysis—Lessons Learnt in Strategic Natural Resources Management. Forest Policy and Economics, 20, 1-9. https://doi.org/10.1016/j.forpol.2012.03.005
Kaplan, R. S. i Norton, D. P. (2001). The Strategy-Focused Organization: How Balanced Scorecard Companies Thrive in the New Business Environment. Harvard Business School Press.
Klophaus, R. (2025). AI-Generated SWOT Analysis of Emerging Technologies in Air Transportation: Potential and Limitations. Research in Transportation Business & Management, 59, 101316. https://doi.org/10.1016/j.rtbm.2025.101316
Krwawicz, M. (2019). Metoda SWOT Plus jako rozwinięcie metody SWOT. Nowoczesne Systemy Zarządzania, 14(4), 111-124.
Kurttila, M., Pesonen, M., Kangas, J. i Kajanus, M. (2000). Utilizing the Analytic Hierarchy Process (AHP) in SWOT Analysis – A Hybrid Method and Its Application to a Forest-Certification Case. Forest Policy and Economics, 1(1), 41-52. https://doi.org/10.1016/S1389-9341(99)00004-0
Learned, E. P., Christensen, C. R., Andrews, K. R. i Guth, W. D. (1969). Business Policy: Text and Cases. Homewood, IL: Richard D. Irwin.
Mesko, B. (2023). The ChatGPT (Generative Artificial Intelligence) Revolution Has Made Artificial Intelligence Approachable for Medical Professionals. Journal of Medical Internet Research, 25. https://doi.org/10.2196/48392
National Institute of Standards and Technology [NIST]. (2023). Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1.0). https://doi.org/10.6028/NIST.AI.100-1
Panagiotou, G. (2003). Bringing SWOT into Focus. Business Strategy Review, 14(2), 8-10. https://doi.org/10.1111/1467-8616.00253
Parasuraman, R. i Riley, V. (1997). Humans and Automation: Use, Misuse, Disuse, Abuse. Human Factors: The Journal of the Human Factors and Ergonomics Society, 39(2), 230-253. https://doi.org/10.1518/001872097778543886
Pickton, D. W. i Wright, S. (1998). What’s SWOT in Strategic Analysis? Strategic Change, 7(2), 101-109.
Puyt, R. W., Lie, F. B. i Wilderom, C. P. M. (2023). The Origins of SWOT Analysis. Long Range Planning, 56(3), 102304. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2023.102304
Rahman, M. A., Hossain, M. S., Mintoo, A. A. i Islam, S. (2025). A Systematic Review of Intelligent Support Systems for Strategic Decision-Making Using Human-AI Interaction in Enterprise Platforms. American Journal of Advanced Technology and Engineering Solutions, 1(1), 506-543. https://doi.org/10.63125/a5yh1293
Shneiderman, B. (2020). Human-Centered Artificial Intelligence: Reliable, Safe & Trustworthy. International Journal of Human–Computer Interaction, 36(6), 495-504. https://doi.org/10.1080/10447318.2020.1741118
Sprague, R. H. (1980). A Framework for the Development of Decision Support Systems. MIS Quarterly, 4(4), 1-26. https://doi.org/10.2307/248957
Stewart, R. F. (1963). A Framework for Business Planning. Long Range Planning Service, (162).
Szmitka, S. (2015). Analiza SWOT jako narzędzie oceny innowacyjności przedsięwzięcia biznesowego. Warmińsko-Mazurski Kwartalnik Naukowy. Nauki Społeczne, (4), 79-97.
Weihrich, H. (1982). The TOWS Matrix—A Tool for Situational Analysis. Long Range Planning, 15(2), 54-66. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/0024630182901200?via%3Dihub
Pobrania
Opublikowane
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Alan Pajek
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Accepted 2026-02-08
Published 2026-03-31
