Przestrzeganie i postrzeganie zasad etycznych biegłego rewidenta – zachowania (nie)etyczne
DOI:
https://doi.org/10.15611/pn.2026.2.07Słowa kluczowe:
audyt, kandydat, dylematy etyczneAbstrakt
Cel: Celem badania jest identyfikacja potencjalnych nieetycznych zachowań w zawodzie biegłego rewidenta, określenie motywów tych zachowań oraz czynników wpływających na postępowanie etyczne studentów.
Metodyka: Badanie zostało przeprowadzone za pomocą kwestionariusza ankiety wśród 168 studentów kierunków związanych z rachunkowością, rewizją i controllingiem. Do analizy statystycznej wykorzystano test chi-kwadrat niezależności (χ² Pearsona) oraz współczynnik V Craméra, w których porównano odpowiedzi studentów z 2025 roku względem badania bazowego z 2019 roku.
Wyniki: Respondenci nie wykazują problemów z przestrzeganiem zasady posiadania odpowiednich kompetencji czy zachowania tajemnicy zawodowej. Większe zagrożenia pojawiają się w obszarze zasady uczciwości i obiektywizmu w przypadku przyjmowania prezentów czy dodatkowych zleceń. Znaczna część potencjalnych kandydatów na biegłego rewidenta stwierdziła, iż największy wpływ na zachowania nieetyczne ma presja kierownictwa, chęć osiągnięcia dużego zysku oraz chęć utrzymania pracy. Natomiast na postępowanie etyczne według studentów wpływają wychowanie, własne poglądy i szacunek dla samego siebie. Co więcej, odrzucono hipotezę dotyczącą braku różnic między rozkładem odpowiedzi dwóch grup studentów. We wszystkich badanych przypadkach występują różnice istotne statystycznie.
Implikacje i rekomendacje: Badanie wykazało, iż decyzje studentów w sytuacjach zagrażających przestrzeganiu zasad etyki często są zachowawcze i nie podejmują oni zbędnego ryzyka. Brak jasnych granic powoduje jednak brak pewności względem etyczności postępowania. W związku z tym należy stale pogłębiać praktyczną wiedzę z zakresu etyki zawodowej oraz rozwijać umiejętności identyfikacji zagrożeń i dylematów etycznych.
Oryginalność/wartość: Niniejsze badanie wypełnia lukę w postaci badań empirycznych wśród potencjalnych kandydatów na biegłych rewidentów oraz wskazuje potencjalne luki badawcze dla naukowców planujących badania w obszarze etyki zawodowej biegłego rewidenta.
Pobrania
Bibliografia
Cagle, J. A. B. i Baucus, M. S. (2006). Case Studies of Ethics Scandals: Effects on Ethical Perceptions of Finance Students. Journal of Business Ethics, 64(3), 213-229. https://doi.org/10.1007/s10551-005-8503-5
Cieciura, M. (2019). Inteligencja emocjonalna jako behawioralny element współczesnej rachunkowości. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 63(11), 220-230. https://doi.org/10.15611/pn.2019.11.15
Dellaportas, S., Alagiah, R., Gibson, K., Leung, P., Hutchinson, M. R. i Van Homrigh, D. (2005). Ethics, Governance and Accountability: A Professional Perspective. John Wiley & Sons.
Drumlak, U. (2013). Badanie opinii na temat przygotowania absolwentów kierunku finanse i rachunkowość do wykonywania zawodu księgowego – fragmenty badań. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia, (61), 5-18.
Espinosa-Pike, M. i Barrainkua, I. (2016). An Exploratory Study of the Pressures and Ethical Dilemmas in the Audit Conflict. Revista de Contabilidad. Spanish Accounting Review, 19(1), 10-20. https://doi.org/10.1016/j.rcsar.2014.10.001
Gist, W. E., Scott, W. D. i Shastri, T. (2013). External Auditor’s Ethical Dilemma: Perceived Threat to Auditor’s Responsibility Posed by the Auditor’s Allegiance to Corporate Management. Journal of Accounting, Ethics and Public Policy, 14(3), 665-691.
Gmińska, R. i Dyhdalewicz, A. (2019). Etyka zawodowa księgowych z perspektywy studentów – prezentacja wyników badań ankietowych. Folia Oeconomica. Acta Universitatis Lodziensis, 6(345), 27-55. https://doi.org/10.18778/0208-6018.345.02
Hoseininasab, H., Khodamipour, A. i Pourheidari, O. (2020). Conflict of Interest and Ethical Dilemmas of Independent Auditors; Situations and Strategies. International Journal of Ethics and Society, 2(3), 10-23. https://doi.org/10.52547/ijethics.2.3.10
International Federation of Accountants [IFAC]. (2018). Międzynarodowy kodeks etyki zawodowych księgowych (w tym Międzynarodowe standardy niezależności). Załącznik nr 1 do uchwały Nr 3431/52a/2019 Krajowej Rady Biegłych Rewidentów z dnia 25 marca 2019 r. Pobrano 15 stycznia 2026 z https://www.pibr.org.pl/assets/meta/4571,3431.%20Za%C5%82.%20nr%201%20IFAC%20Code%202019_PL_v3.pdf
Johari, R. J., Mohd-Sanusi, Z. i Chong, V. K. (2017). Effects of Auditors’ Ethical Orientation and Self-Interest Independence Threat on the Mediating Role of Moral Intensity and Ethical Decision-Making Process. International Journal of Auditing, 21(1), 38-58. https://doi.org/10.1111/ijau.12080
Kamińska-Stańczak, A. i Silska-Gembka, S. (2021). Badania empiryczne nad etyką w rachunkowości – systematyczny przegląd literatury. Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości, 45(3), 128-152. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.2348
Karmolińska-Jagodzik, E. (2012). Komunikacja międzypokoleniowa – rozważania wokół różnic kulturowych. Studia Edukacyjne, (21), 191-210. https://hdl.handle.net/10593/4286
Korzeniowska, D. (2018). Przedmiot badań rachunkowości behawioralnej. Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości, 98(154),
147-166. https://doi.org/10.5604/01.3001.0012.1551
Nadolna, B. (2011). Wartości etyczne i zawodowe w edukacji księgowego. Folia Pomeranae Universitatis Technologiae Stetinensis. Oeconomica, 287(63), 179-188.
Pfaff, J. (2015). Niezależność biegłych rewidentów badających sprawozdania finansowe jednostek zainteresowania publicznego w świetle nowych regulacji UE. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, (240).
Polanowska, J. (2018). Znaczenie etyki w rachunkowości dla obrazu sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Debiuty Naukowe Studentów Wyższej Szkoły Bankowej, 18(18), 211-221.
Rada Międzynarodowych Standardów Edukacyjnych Rachunkowości. (2020). Międzynarodowe standardy edukacyjne nr 4. Stowarzyszenie Księgowych w Polsce.
Renik, K. (2023a). Dylematy etyczne biegłych rewidentów – systematyczny przegląd literatury. Studia i Analizy Instytutu Finansów, (1), 113-134. https://doi.org/10.60749/vj8a-vj79
Renik, K. (2023b). Rola etyki zawodowej w kształceniu potencjalnych kandydatów na biegłych rewidentów. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 67(4), 121-131. https://doi.org/10.15611/pn.2023.4.11
Rzepka, A. (2018). Nauczanie etyki w zakresie rachunkowości na publicznych wyższych uczelniach ekonomicznych w Polsce. W: R. Oczkowska i R. Seweryn (red.), Knowledge – Economy – Society. Challenges and Dilemmas of The Changing Economy (s. 63-72). Foundation of the Cracow University of Economics.
Sadowska, B. (2024). Relevant Information from the Perspective of Sustainable Forest Management – Auditing Socio-Environmental Information and Data. Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości, 48(3), 233-262. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.7265
Skoczek-Spychała, M. i Cieślak, M. (2007). Rola etyki w zawodzie biegłego rewidenta. Zeszyty Naukowe / Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, 83, 156-166.
Sujová, A. i Simanová, Ľ. (2023). Impacts of Implemented Changes on Business Performance of Slovak Enterprises. Central European Business Review, 12(3), 103-122. https://doi.org/10.18267/j.cebr.328
They Digital. (b.d). Raport: Gen Z o sobie i otaczającym ich świecie. Jakie są polskie zetki? Insighty o generacji bez generalizacji. Uniwersytet SWPS, They.pl. Pobrano 19 sierpnia 2025 z https://www.they.pl/polskiezetki/GenZ_o_sobie_raport_Theypl_Uniwersytet_SWPS.pdf
Tormo-Carbó, G., Mardawi, Z. i Seguí-Mas, E. (2024). Should I Stay or Should I Go? Auditor Ethical Conflict and Turnover Intention. Journal of Business Ethics, 194(2), 335-350. https://doi.org/10.1007/s10551-023-05583-x
Ustawa z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym (Dz. U. 2017 poz. 1089) [UoBR]
Pobrania
Opublikowane
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Katarzyna Renik
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Accepted 2026-03-29
Published 2026-07-29
