Wpływ trzynastej i czternastej emerytury na sytuację materialną emerytów pobierających minimalne świadczenia w Polsce w latach 2017-2023: analiza porównawcza przed i po wprowadzeniu tych świadczeń
DOI:
https://doi.org/10.15611/pn.2025.4.01Słowa kluczowe:
minimalna emerytura, trzynasta emerytura, czternasta emerytura, minimum socjalne, ubóstwo seniorówAbstrakt
Cel: Celem pracy była ocena wpływu wprowadzenia dodatkowych świadczeń – tzw. 13. i 14. emerytury – na sytuację finansową emerytów otrzymujących świadczenia emerytalne w Polsce. Autor przeanalizował zmiany w trzech kluczowych wskaźnikach na lata 2017-2023: relacji emerytury minimalnej do minimalnego wynagrodzenia netto, stopniu, w jakim minimum socjalne jest pokrywane z ogółu świadczeń emeryta lub rencisty oraz realnej wartości emerytury minimalnej.
Metodyka: Wykorzystano dane GUS, ZUS oraz IPiSS dotyczące wysokości minimalnej emerytury, płacy minimalnej, ustawowo przyznawanych dodatkowych świadczeń i inflacji. Testy t-Studenta dla prób zależnych zastosowano do porównania średnich wartości wskaźników z okresu przed wprowadzeniem „trzynastek” (2017-2018) i po ich wprowadzeniu (2019-2023).
Wyniki: Wyniki wskazują, że wprowadzenie 13. i 14. emerytury znacząco poprawiło materialne bezpieczeństwo emerytów pobierających minimalne świadczenie – przeciętna realna wartość ich dochodu wzrosła, a luka między dochodem a minimum socjalnym została niemal całkowicie zniwelowana. Z drugiej strony relatywna pozycja tych emerytów względem płacy minimalnej pogorszyła się, gdyż płaca minimalna rosła szybciej niż minimalne świadczenia emerytalne.
Implikacje i rekomendacje: Ze względu na przewidywane zmiany w systemie zabezpieczenia społecznego konieczne są dodatkowe badania w celu znalezienia odpowiednich rozwiązań emerytalnych.
Oryginalność/wartość: Artykuł syntetyzuje istotne dane empiryczne, które pozwalają na ocenę skuteczności wprowadzonych rozwiązań. Przedstawia on zupełnie nowe wyniki, które poszerzają naszą wiedzę w zakresie polityki społecznej.
Pobrania
Bibliografia
Bednarczyk, T. H. (2023). Polski system emerytalny a ubóstwo wśród emerytów. In I. Kwiecień & P. Kowalczyk-Rólczyńska (eds.), Bezpieczeństwo ekonomiczne osób starszych – wyzwania dla rynku ubezpieczeń w Polsce (pp. 56-84). Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. https://doi.org/10.15611/2023.20.8.03
Bednarczyk, T. H., & Szwedo, Ł. (2016). Kanadyjski system emerytalny – model do naśladowania? Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, 50(4), s. 25-38. http://dx.doi.org/10.17951/h.2016.50.4.25
Chłoń-Domińczak, A., & Strzelecki P. (2013). The Minimum Pension as an Instrument of Poverty Protection in the Defined Contribution Pension System – an Example of Poland. Journal of Pension Economics and Finance, 12(3), 326-350. https://doi.org/10.1017/S1474747212000418
Deniszczuk, L., Kurowski, P., & Styrc, M. (2007). Progi minimalnej konsumpcji gospodarstw domowych wyznaczane metodą potrzeb podstawowych. Rodzaje, oszacowania i zastosowania w polityce społecznej. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.
Główny Urząd Statystyczny [GUS]. (2022). Zasięg ubóstwa ekonomicznego w Polsce w 2021 roku. Retrieved February 16, 2025, from https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia/ubostwo-pomoc-spoleczna/zasieg-ubostwa-ekonomicznego-w-polsce-w-2021-roku,14,9.html?pdf=1
Główny Urząd Statystyczny [GUS]. (2024). Komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 stycznia 2024 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2023 r. Retrieved February 16, 2025, from https://stat.gov.pl/sygnalne/komunikaty-i-obwieszczenia/lista-komunikatow-i-obwieszczen/komunikat-w-sprawie-sredniorocznego-wskaznika-cen-towarow-i-uslug-konsumpcyjnych-ogolem-w-2023-r-,50,11.html?contrast=default
Kurowski, P. (2020). Minimum egzystencji oraz minimum socjalne w 2019 r. Dane średnioroczne. Polityka Społeczna, 556(7), 33-36. https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.3376
Kurowski, P. (2022a). Informacja o poziomie i strukturze minimum socjalnego w 2021 r. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.
Kurowski, P. (2022b). Rola minimum socjalnego i minimum egzystencji w ujęciu historycznym. Polityka Społeczna, 23(1), 37-44. https://doi.org/10.5604/01.3001.0016.0915
Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej [MRiPS]. (2021). Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za rok 2020. Retrieved February 16, 2025, https://das.mpips.gov.pl/source/2021/Informacja2020/Informacja%20o%20sytuacji%20osob%20starszych%20w%20Polsce%20za%202020%20r..pdf
Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej [MRiPS]. (2023). Komunikat Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 9 lutego 2023 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2023 r. Retrieved February 16, 2025, from https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP20230000185
OECD. (2021, December 8). Pensions at a Glance 2021: OECD and G20 Indicators. OECD Publishing.
Office of the European Union. (2024). 2024 Ageing Report – Economic & Budgetary Projections for the EU Member States (2022-2070). Retrieved March 14, 2025, from https://data.europa.eu/doi/10.2765/022983
Ratajczak, J., & Bartkowiak, M. (2021). Minimum Pension as the Instrument for Protection of Old People Against Poverty in Poland. Problemy Polityki Społecznej, 53(2), 54-73. https://doi.org/10.31971/pps/137911
Rawls, J. (1994). Teoria sprawiedliwości. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2022 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2023 r. (Dz. U. 2022, poz. 1952)
Rozporządzenie w sprawie określenia kwoty wyższej niż kwota najniższej emerytury stosowanej do ustalenia wysokości kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów w 2023 r. wraz z rozporządzeniem w sprawie określenia miesiąca wypłaty kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów w 2023 r. Retrieved February 16, 2025, from https://www.gov.pl/web/premier/rozp-ws-okr-kwoty-wyzszej-niz-kwota-najnizszej-emerytury
Stachura, J., & Strzelecki, P. (2024). 2024 Ageing Report: Poland – Country Filche, Economic Policy Committee on Ageing, Working Group, Ministry of Finance of Poland, National Bank of Poland.
Standerski, D., & Konopczyński, F. (2017). Jak uniknąć katastrofy? Perspektywy polskiego systemu emerytalnego. Retrieved February 20, 2025, from https://www.academia.edu/34573804/Jak_unikn%C4%85%C4%87_katastrofy_Perspektywy_polskiego_systemu_emerytalnego
Uścińska, G. (2023). Sytuacja materialna seniorów w Polsce. Ekspertyza UKSW. Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.
Uścińska, G. (red.). (2022). System emerytalny w Polsce – diagnoza i kierunki reform. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.
Wolniewicz-Slomka, K. (2025). Parliamentary Discourse on Pensions below Minimum: An Analysis on Social Injustice in Poland. Studia z Polityki Publicznej, 12(1), https://doi.org/10.33119/KSzPP/2025.1.5
Zakład Ubezpieczeń Społecznych [ZUS]. (2021). Struktura wysokości emerytur i rent 2020 (raport roczny).
Pobrania
Opublikowane
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Mateusz Banach
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Accepted 2025-09-29
Published 2026-01-12
