Odporność indywidualnych gospodarstw rolnych wobec Europejskiego Zielonego Ładu w świetle opinii rolników: przypadek województwa opolskiego

Abstrakt

Cel: Głównym celem artykułu jest identyfikacja czynników istotnych przy postrzeganiu przez rolników (właścicieli/zarządzających gospodarstwem rolnym) sposobu radzenia sobie ich gospodarstw rolnych ze stresorem – w tym kontekście Europejskim Zielonym Ładem (EZŁ).

Metodyka: Dla realizacji tak sformułowanego celu użyto kwestionariusza ankiety. Badanie przeprowadzono w okresie luty-maj 2024 roku. Populację generalną stanowili właściciele/główni zarządzający indywidualnymi gospodarstwami rolnymi w województwie opolskim, współpracujący z instytucją wspierającą rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich. Operat losowania obejmował 2000 jednostek, z którego wylosowane zostały jednostki badania. Kryteriami włączenia były: lokalizacja gospodarstwa (województwo opolskie) oraz prowadzenie sprzedaży na rynek surowców rolnych wytworzonych we własnym gospodarstwie. Ostateczna wielkość próby wyniosła 72 respondentów. Do analizy tak zebranych danych wykorzystano głównie statystyki opisowe oraz metody wnioskowania statycznego, a w szczególności test niezależności chi-kwadrat z poprawką Yatesa.

Wyniki: Badanie empiryczne przeprowadzone na próbie 72 respondentów wykazało, że zdecydowana większość rolników (84%) wyraża obawy związane z potencjalnym wpływem Europejskiego Zielonego Ładu na prowadzoną działalność rolniczą. Aż 90% ankietowanych wskazało na możliwość obniżenia opłacalności produkcji rolnej w wyniku wdrożenia polityki EZŁ. Tak wysoki poziom percepcji zagrożeń może świadczyć o silnym oddziaływaniu stresora instytucjonalnego, który przekłada się na odczuwalny wzrost niepewności wśród producentów rolnych. Analiza statystyczna ujawniła istotne związki pomiędzy wybranymi zmiennymi społeczno-demograficznymi a postrzeganym wpływem EZŁ, co sugeruje, że indywidualne cechy gospodarstw oraz ich otoczenie społeczno-ekonomiczne mogą różnicować reakcje na presję regulacyjną. W dalszej części badania zidentyfikowano również najważniejsze bariery rozwojowe ograniczające prowadzenie działalności rolniczej. W opinii respondentów do najistotniejszych czynników należą: zbyt niskie ceny zbytu produktów rolnych (średnia ocena: 4,67), wysokie koszty środków produkcji (4,65) oraz konkurencja ze strony tańszych produktów importowanych (4,53). Z kolei takie czynniki, jak trudności w dostępie do finansowania zewnętrznego oraz rosnące zadłużenie gospodarstw, zostały ocenione relatywnie niżej, co może być odzwierciedleniem stabilnej sytuacji finansowej badanych podmiotów.

Implikacje i rekomendacje: Należy kontynuować rozwój metod pozwalających na operacjonalizację odporności gospodarstw, uwzględniając zróżnicowanie ich struktur, celów i uwarunkowań lokalnych. Ze względu na pilotażowy charakter próby konieczne jest przeprowadzenie badań na większej, losowo dobranej próbie, aby możliwe było generalizowanie wyników. Narracje ekonomiczne oraz indywidualna percepcja stresorów powinny być traktowane jako ważny komponent analizy odporności, zwłaszcza w kontekście polityk transformacyjnych, takich jak EZŁ. Efektywność EZŁ w sektorze rolnym będzie zależeć nie tylko od jego założeń formalnych, ale przede wszystkim od adekwatnego wsparcia doradczego, finansowego i informacyjnego dla gospodarstw rolnych.

Oryginalność/wartość: Artykuł wnosi wkład w rozwój badań nad odpornością gospodarstw rolnych, koncentrując się na instytucjonalnym stresorze.