Determinanty zmian produktywności sądów okręgowych
DOI:
https://doi.org/10.15611/pn.2026.1.06Słowa kluczowe:
efektywność instytucjonalna, produktywność, indeks Färe-Primonta, sądy okręgoweAbstrakt
Cel: Celem badań było określenie zmian w produktywności i ich źródeł dla sądów okręgowych w latach 2015-2022, przy zastosowaniu indeksu zmian produktywności całkowitej Färe-Primonta. W badaniach dokonano pomiaru zmian produktywności całkowitej dla wydziałów spraw cywilnych, wydziałów spraw karnych i wykroczeniowych oraz wydziałów pracy i ubezpieczeń społecznych sądów okręgowych.
Metodyka: Do obliczenia zmian w produktywności wykorzystano indeks zmian produktywności całkowitej Färe-Primonta (dTFP). W indeksie tym wyróżniono indeks zmian technologicznych (dMP) i indeks zmian efektywności (dTFPE). Indeks zmian efektywności (dTFPE) został zdekomponowany na indeksy: zmian efektywności technicznej (dOTE), zmian efektywności skali (dOSE) i zmian efektywności rezydualnej mieszanej (dRME). Badaniami objęto 43 z 47 sądów okręgowych, w latach 2015-2022. Wyniki: Średnia produktywność całkowita (dTFP) malała w analizowanym okresie we wszystkich rodzajach wydziałów sądów okręgowych. Na jej wzrost w wydziałach cywilnych oraz wydziałach karnych i wykroczeniowych pozytywnie wpływał indeks zmian technologicznych (dMP), zaś na jej zmniejszenie wpływał spadek indeksu zmian efektywności (dTFPE). W wydziałach pracy i ubezpieczeń społecznych na spadek indeksu zmian produktywności całkowitej (dTFP) oddziaływał spadek indeksów zmian technologicznych (dMP) i zmian efektywności (dTFPE). Wydziały cywilne oraz wydziały karne i wykroczeniowe, w których liczba sędziów jest niższa od mediany (16), charakteryzują się wyższymi wielkościami indeksu zmian produktywności całkowitej Färe-Primonta, w porównaniu do sądów, w których jest więcej niż 16 sędziów. Wydziały pracy i ubezpieczeń społecznych badanych sądów nie są zróżnicowane istotnie pod tym względem. W badanych sądach zmiany produktywności nie zależą od obsady sędziowskiej. Wskazują na to bliskie zeru i ujemne współczynniki korelacji pomiędzy obsadą sądów a wielkością indeksu produktywności całkowitej Färe-Primonta i jego elementami składowymi.
Implikacje i rekomendacje: Wyniki badań zawarte w artykule mogą mieć zastosowanie do oceny sprawności funkcjonowania sądów okręgowych, zarządzania prezesów sądów, prezesów wydziałów, jakości nadzoru nad sądami, jak również do projektowania zmian w organizacji tych sądów. Dzięki wykorzystanemu indeksowi Färe-Primonta można analizować, jak zmienia się produktywność w czasie, co pozwala na identyfikację obszarów wymagających poprawy. W praktyce sądy mogą wykorzystać ten indeks do monitorowania wydajności pracy sędziów, czasu rozpatrywania spraw oraz ogólnej efektywności systemu sądowego. Może to prowadzić do lepszego zarządzania zasobami, optymalizacji procesów oraz poprawy jakości usług świadczonych przez sądy.
Oryginalność/wartość: Według wiedzy autorów artykuł ten jest pierwszym zastosowaniem indeksu zmian produktywności całkowitej Färe-Primonta w badaniach nad efektywnością sądów powszechnych. Oryginalność tych badań wynika również z faktu badania sądów okręgowych w Polsce, dotychczas nieanalizowanych za pomocą metod nieparametrycznych.
Pobrania
Bibliografia
Beenstock, M. i Haitovsky, Y. (2004). Does the Appointment of Judges Increase the Output of the Judiciary? International Review of Law and Economics, 24(3), 351-369. https://doi.org/10.1016/j.irle.2004.10.006
Bełdowski, J., Dąbroś, Ł. i Wojciechowski, W. (2020). Judges and Court Performance: A Case Study of District Commercial Courts in Poland. European Journal of Law and Economics, 50, 171-201. https://doi.org/10.1007/s10657-020-09656-4
Charnes, A., Cooper W. W. i Rhodes, E. (1978). Measuring the Efficiency of Decision Making Units. European Journal of Operational Research, 2(6), 429-444. https://doi.org/10.1016/0377-2217(78)90138-8
Chen, X., Kerstens, K. i Tsionas, M. (2024). Does Productivity Change at All in Swedish District Courts? Empirical Analysis Focusing on Horizontal Mergers. Socio-Economic Planning Sciences, 91, 101787. https://doi.org/10.1016/j.seps.2023.101787
Dakpo, K. H., Desjeux, Y. i Latruffe, L. (2018). Productivity: Indices of Productivity Using Data Envelopment Analysis (DEA). R package version 1.1.0. The Comprehensive R Archive Network. https://CRAN.R-project.org/package=productivity
Dakpo, K. H., Desjeux, Y., Jeanneaux, P. i Latruffe, L. (2019). Productivity, Technical Efficiency and Technological Change in French Agriculture during 2002-2015: A Färe-Primont Index Decomposition Using Group Frontiers and Meta-Frontier. Applied Economics, 51(11), 1166-1182. https://doi.org/10.1080/00036846.2018.1524982
Falavigna, G., Ippoliti, R. i Ramello, G. B. (2018). DEA-Based Malmquist Productivity Indexes for Understanding Courts Reform. Socio-Economic Planning Sciences, 62, 31-43. https://doi.org/10.1016/j.seps.2017.07.001
Guzowska, M. i Strąk, T. (2013). Measuring Efficiency of Courts with DEA: Civil Cases Case Study. Actual Problems of Economics, 2(1), 70-80. https://www.researchgate.net/publication/287275162
Joński, K. (2016). Efektywność sądownictwa powszechnego – podstawowe problemy. IWS.
Kapelko, M. (2025). Evaluating Input- and Output-Specific Inefficiency in Courts of Justice. An Empirical Study of Polish District Courts. International Transactions in Operational Research, 32(5), 2767-2797. https://doi.org/10.1111/itor.13503
Khan, F., Salim, R. i Bloch, H. (2014). Nonparametric Estimates of Productivity and Efficiency Change in Australian Broadacre
Agriculture. Australian Journal of Agricultural and Resource Economics, 59, 393-411. https://doi.org/10.1111/1467-8489.12076
Major, W. (2015). Data Envelopment Analysis as an Instrument for Measuring the Efficiency of Courts. Operations Research and Decisions, 25(4), 19-34. https://doi.org/10.5277/ord150402
O’Donnell, C. J. (2010). DPIN Version 1.0: A Program for Decomposing Productivity Index Numbers. Centre for Efficiency and Productivity Analysis. CEPA Working Papers Series, (WP01). https://ideas.repec.org/p/qld/uqcepa/69.html
O’Donnell, C. J. (2011). DPIN 3.0: A Program for Decomposing Productivity Index Numbers. User's Guide. The University of Queensland Centre for Efficiency and Productivity Analysis. https://economics.uq.edu.au/cepa/software
O’Donnell, C. J. (2012). An Aggregate Quantity Framework for Measuring and Decomposing Productivity Change. Journal of Productivity Analysis, 38, 255-272. https://doi.org/10.1007/s11123-012-0275-1
Ostaszewski, P. (red). (2020). Efektywność sądownictwa powszechnego – oceny i analizy. IWS. https://www.researchgate.net/publication/367966462_Efektywnosc_sadownictwa_powszechnego_-_oceny_i_analizy#:~:text=Efektywno%C5%9B%C4%87%20s%C4%85downictwa%20powszechnego%20-%20oceny%20i
Pereira, M. A. (2025). Clearance Rates and Disposition Times: Not the Whole Story of Judicial Efficiency. International Review of Law and Economics, 83, 2-12. https://doi.org/10.1016/j.irle.2025.106283
Siemaszko, A. (red.). (2011). Wymiar sprawiedliwości w Unii Europejskiej. Podstawowe parametry dla Polski i pozostałych krajów. IWS.
Siemaszko, A. i Ostaszewski, P. (2013). Efektywność kosztowa sądownictwa powszechnego. IWS. https://iws.gov.pl/wp-content/uploads/2018/08/Efektywno%C5%9B%C4%87-s%C4%85downictwa-powszechnego-oprac-12-1.pdf
Siemaszko, A., Gruszczyńska, B., Marczewski, M., Ostaszewski, P. i Więcek-Durańska, A. (2016). Sądownictwo. Polska na tle pozostałych krajów Unii Europejskiej (na podstawie bazy danych CEPEJ 2014). Prawo w Działaniu, 26, 7-61.
Świtłyk, M., Sompolska-Rzechuła, A. i Oesterreich, M. (2025). Efektywność techniczna sądów okręgowych. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 69(3), 133-145. https://doi.org/10.15611/pn.2025.3.10
Pobrania
Opublikowane
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Michał Świtłyk, Agnieszka Sompolska-Rzechuła, Maciej Oesterreich
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.
Accepted 2025-12-17
Published 2026-03-31
