Identyfikacja wyróżniających się zmian w strukturze dochodów polskich seniorów (2016–2024)

Abstrakt

Streszczenie: Starzenie się społeczeństwa zmienia kształt gospodarek europejskich, w tym polskiej, i wymaga podejścia analitycznego umożliwiającego identyfikację zmian strukturalnych w strukturze dochodów osób starszych. Celem niniejszego artykułu jest wykazanie przydatności metody wykrywania wyróżniających zmian strukturalnych w źródłach dochodów na przykładzie osób w wieku 50 lat i starszych w Polsce. Analiza opiera się na mikrodanych EU-SILC za lata 2016, 2020 i 2024, łącząc test podobieństwa strukturalnego z podejściem identyfikującym wyróżniające się względne zmiany w strukturze dochodów. Zastosowanie tej metody pokazuje, że pozwala ona uchwycić zmiany w strukturze dochodów związane zarówno z wstrząsami instytucjonalnymi, jak i gospodarczymi, w szczególności z reformą ustawowego wieku emerytalnego wprowadzoną w 2017 r. oraz pandemią COVID-19. Wśród kobiet w wieku 60–64 lat obserwuje się rosnący udział dochodów z emerytur i zarobków z pracy, podczas gdy mężczyźni w wieku 65–69 lat wykazują rosnący wskaźnik dochodów z pracy pomimo formalnego uprawnienia do emerytury. W okresie pandemii metoda ta ujawnia zmiany we względnym znaczeniu samozatrudnieniu oraz wybranych świadczeń socjalnych, zwłaszcza wśród starszych grup wiekowych i kobiet, które są jedynie częściowo odzwierciedlone w standardowych wynikach testu podobieństwa. Z praktycznego punktu widzenia proponowane podejście może być przydatne do analizy struktur dochodów starzejącej się populacji oraz do identyfikacji subtelnych, ale istotnych ekonomicznie zmian mających znaczenie dla polityki emerytalnej i środków dotyczących rynku pracy. Ilustrując tę metodę na przykładzie dochodów seniorów w Polsce, badanie wnosi wkład w dyskusję metodologiczną na temat analizy zmian strukturalnych w badaniach społeczno-ekonomicznych.